Zijn groepen echt?

1 augustus 2025

"Are groups real?" vroeg Gordon Allport zich af in 1924. Een vraag die op het eerste gezicht filosofisch klinkt, maar in essentie raakt aan hoe we naar samenwerking kijken. Allport was sceptisch. Hij ging akkoord dat er groepsgedrag was, maar geen groepsbewustzijn. Voor hem waren alleen individuen echt. Groepen, zo stelde hij, zijn slechts verzamelingen van individuen met hun eigen gedachten, gevoelens en gedragingen. Alles wat we aan een groep toeschrijven – cultuur, dynamiek, identiteit – is volgens hem terug te brengen tot individuele psychologie. Die conclusie is niet zo gek. Hij schreef immers een boek over sociale psychologie waarin hij stelt: sociale psychologie is een studie van het individu. De gedachte is niet zo gek en ik hoor ze nog vaak in groepen:

• Als iedereen zijn werk goed doet, dan is er geen team nodig.
• Je kan de groep niet observeren, alleen individuen.
• Uiteindelijk zijn er alleen mensen aan het spreken, niet de groep
• Als we iets afspreken, is er 'iemand' die iets kan/moet doen
• Er kan maar 1 iemand verantwoordelijk zijn en de beslissing nemen

Drie decennia later kwam Warriner met een ander perspectief: “Groups are real: an affirmation” Hij zag dat groepen méér zijn dan de som der delen. Dat er iets ontstaat tussen mensen – patronen, rollen, verwachtingen – dat niet zomaar te herleiden is tot individuele eigenschappen. Groepen hebben een eigen dynamiek, een eigen logica, soms zelfs een eigen wil. Hij kwam trouwens tot de conclusie dat het individu ook een ‘constructie’ is, opgebouwd uit ervaringen in groepen. Groepen kan je niet begrijpen als je enkel kijkt vanuit individuele psychologie. Hij zei het zo:
(1) the group is just as real as the person, but that
(2) both are abstract, analytical units, not concrete entities and that
(3) the group is understandable and explicable solely in terms of distinctly social processes and factors, not by reference to individual psychology.

Ik merk het telkens opnieuw in begeleidingen: zodra mensen samenkomen, ontstaat er iets nieuws. Een sfeer. Een gezamenlijk begrip. Een ritme. Een ambitie. Een impliciete afspraak over wat kan en wat niet. Soms is dat helpend, soms verlammend. Maar het is er. Het beïnvloedt iedereen, ook wie denkt er buiten te staan. We kunnen groepen dus alleen begrijpen vanuit hun eigen logica. Niet als tastbare entiteiten, maar als levende systemen van interactie. En als we die serieus nemen, kunnen we er ook mee werken.

Volledigheidshalve moet ik erbij vertellen dat het paradigma van waaruit je kijkt naar de wereld, bepaalt wat je ziet. Allport was een psycholoog. Warriner was een socioloog. Deze paradigma’s blijven elkaar uitdagen. Ik ben een procesbegeleider, ik begeleid groepen. Een leidinggevende coacht en stuurt mensen aan en neemt beslissingen over personen (contract, loon, takenpakket). Het is niet zo vreemd dat ik daar af en toe over moet discussiëren, eigenlijk.  

Wat gebeurt er in jouw team dat je niet kunt verklaren vanuit individueel gedrag? Wat zie je als je kijkt naar het geheel?

Bronnen:
Allport  
Warriner