Neemt een team de autonomie af van een teamlid?

5 september 2025

In elk team is autonomie een thema. Ieder heeft zijn taken, rollen en verantwoordelijkheden. Als iedereen dat goed opneemt, kan een team floreren. Een team waarin alles bepaald en afgesproken is, beperkt de autonomie het individu in sterke mate. Een leidinggevende die zegt 'managet' wat en hoe het moet gebeuren, beperkt de autonomie van het individu in sterke mate. Autonomie hebben, is een belangrijk element om gemotiveerd te zijn en blijven, weten we vanuit de Zelfdeterminatietheorie (Ryan&Deci). Maar hoe werkt dat dan in een team, want in een team staat autonomie altijd onder druk. In een team ben je allesbehalve autonoom. Neemt een team je autonomie af? 

De mens is autonoom en interafhankelijk (interdependent). De mens is dus enerzijds autonoom, hij kan zichzelf sturen en kan zelf beslissen. Tegelijkertijd bevindt ieder mens zich in veelsoortige, vaak wederzijdse afhankelijkheden: ik ben afhankelijk van jou en jij van mij. Het was Ruth Cohn die voor mij het helderst de relatie tussen deze twee begrippen beschreef: de ontwikkeling van onze autonomie neemt toe naarmate wij ons meer van onze wederzijdse afhankelijkheden bewust zijn. Ik vind dat super-herkenbaar: autonomie (het op zichzelf staan) groeit met het bewustzijn van interafhankelijkheid (verbondenheid met de wereld rondom). 

In een team gaat het volgens mij dus niet over autonomie hebben, ja of nee. Het gaat eerder over autonomie vergroten. Hoe kan je je autonomie vergroten als teamlid? 

- Als je weet met welke interdependenties je rekening moet houden.
- Als je weet welke invloeden er spelen.
- Als je begrijpt wat de mensen waarmee je moet werken belangrijk vinden
- Als je begrijpt wanneer je collega's op hun best zijn
- ...

Je kan je autonomie vergroten, als je je bewust wordt van wat je niet kan veranderen in je omgeving en daar mee begint te werken. Tuurlijk, het zou handig zijn om ze weg te denken. Alleen... that's never going to happen. In deze quote van Ruth Cohn zit de principiële erkenning dat ieder mens én werkelijk op zichzelf staat, én verbonden is met anderen. An inconvenient truth. Jobbeke de Jong schrijft het in haar boek 'Competente mensen, incompetente teams' als volgt: "Vanuit een veilige verbinding met anderen leren we vervolgens onze autonomie te ontwikkelen." (p. 53) Ze beschrijft voor mij een uitweg wanneer er iets vast komt te zitten.

Groeien in autonomie is bijvoorbeeld ook werken met de aansturing die je krijgt: soms krijg je teveel (micromanager), soms mis je iets, soms krijg je niets (geen/afwezige leidinggevende) ... Ook in zo'n gevallen kan je autonomie vergroten. Besef van eigen autonomie leidt logischerwijze ook tot besef van de autonomie van de ander. Dit besef bevordert het accepteren van onderlinge verschillen. Vorig jaar liet iemand zich ontvallen tijdens een 1-op-1 moment: "Ik wil die leidinggevende weg! Ik wil er niet mee werken, hij is incapabel, hij moet verdwijnen." Maar ik ken maar weinig werkgevers, die de goedkeuring van een leidinggevende laten afhangen van één of enkele teamleden. That's never going to happen. Een leidinggevende heeft een grote impact op het arbeidswelzijn van zijn medewerkers. Je bent interafhankelijk van je leidinggevende: de leidinggevende stuurt wat je moet/mag doen en je leidinggevende is afhankelijk van hoe jij werkt en wat jij presteert. Tijdens het 1-op-1 moment zijn we dan gaan zoeken naar manieren die aanvaardbaar waren voor de medewerker om terug in gesprek te gaan, om een vraag te stellen, om een gemis aan te geven. Het is een start. Autonomie teruggewonnen? Ba neen! Autonomie vergoot? Zeker wel!  Ben je autonoom of ben je afhankelijk in een team? Dit is een foute tegenstelling.

Hoe bewust ben jij van jouw belangrijkste interdependenties?